Poziome obowiązywanie praw człowieka w świetle Konstytucji RP

Bartosz Skwara

 

Słowa kluczowe: horyzontalne obowiązywanie praw podstawowych, prawa i wolności człowieka i obywatela, orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, oddziaływanie praw człowieka na polskie prawo prywatne

Key words: horizontal effect of fundamental rights, human and citizen rights and freedoms, Constitutional Court judgments, effect of human rights on Polish private law

 

Streszczenie: Ochrona jednostki przed przemocą nie może podlegać pełnemu urzeczywistnianiu wyłącznie w tradycyjnym układzie wertykalnym: władza publiczna – jednostka, ponieważ przemoc, mająca podlegać eliminacji poprzez stosowanie praw podstawowych, występuje również, i to coraz częściej, w innych konstelacjach personalnych. Normatywnym uzasadnieniem tezy głoszącej, iż funkcja praw podstawowych polega na eliminowaniu przemocy z relacji międzyludzkich, jest w polskim systemie prawnym przede wszystkim konstytucyjna zasada ochrony przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka, będąca jedną z aksjologicznych oraz normatywnych podstaw przyjęcia koncepcji horyzontalnego skutku praw podstawowych – między dwoma podmiotami prawa prywatnego powiązanymi stosunkiem cywilnoprawnym.
W świetle doświadczeń niemieckich, obecny stan polskiej praktyki prawnokonstytucyjnej, w której problem horyzontalnego obowiązywania praw podstawowych jest zasadniczo omijany, nie może zostać uznany za argument przesądzający o istnieniu lub braku horyzontalnego obowiązywania praw podstawowych w systemie prawnym Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. Przyjęcie przez praktykę stosowania prawa spójnej – dziś jeszcze nie sprecyzowanej nawet w piśmiennictwie – koncepcji horyzontalnego obowiązywania praw i wolności mogłoby znacznie przybliżyć jednostkom praktyczny wymiar obowiązującej konstytucji.

Summary: The protection of individuals against violence cannot be fully realised in the conventional, “vertical” relation between public authorities and individuals, because violence, to be eliminated through the application of fundamental rights, is increasingly more present in other personal interactions. The Polish law’s codified justification for the claim that the purpose of fundamental rights is to eliminate violence from interpersonal relations is primarily the principle providing for the protection of inherent and inalienable human dignity, being one of the axiological and normative claims leading to the adoption of the concept of fundamental rights’ horizontal effect – between two private law entities being in a relationship governed by civil law.
As transpires from the German experience, the current status of Polish constitutional practice, where the horizontal application of fundamental rights is mostly avoided, may not be regarded as a factor deciding on the presence or absence in the legal regime created by the Constitution of the Republic of Poland of 2 April 1997 of the fundamental rights’ horizontal effect. The practical adoption of a consistent, though not yet clarified even in the literature on the subject, concept of a horizontal application of rights and freedoms could significantly improve individuals’ awareness of practical aspects of the present Constitution.

 

POBIERZ PDF